«Εκατό ερωτικά σονέτα» του Πάμπλο Νερούδα

Ένα κλασικό πλέον βιβλίο, σε μια κλασική ελληνική έκδοση, που δεν θα έπρεπε να λείπει από καμία βιβλιοθήκη.

Συγγραφέας: Pablo Neruda
Τίτλος πρωτοτύπου: Cien sonetos de amor
Είδος έργου: Ποίηση
1η έκδοση στην ισπανική γλώσσα: Editorial Losada, 1959
Ελληνικός τίτλος: Εκατό ερωτικά σονέτα
Μετάφραση - Πρόλογος: Ηλίας Ματθαίου
Επιμέλεια: Δημήτρης Παπακώστας
Εκδόσεις: Γνώση
Σειρά: Ξένη ποίηση
Έτος 2ης έκδοσης: 1994 (1η έκδοση 1988)

Σχετικά με το Σονέτο, ο Νερούδα το διάλεξε ως την κατάλληλη φόρμα εξύμνησης του έρωτά του για τη Ματίλντε, τη γυναίκα με την οποία έζησε τα περισσότερα χρόνια της ερωτικής του ζωής, ίσως για να βάλει κάποιο φραγμό στην ποιητική του πληθωρικότητα ή για να πληρώσει, κι εκείνος με τη σειρά του τον καθιερωμένο φόρο στο κλασικό αυτό στιχουργικό είδος.

Πολύ μεγάλη σημασία για τους μεταφραστές των εκατό αυτών σονέτων έχει το γεγονός ότι, με εξαίρεση ένα μόνο σονέτο, το υπ' αριθμόν 66 (LXVI), ο Νερούδα δεν ακολουθεί, για ευκολία του, προφανώς, ούτε τον κλασικό, ούτε κανέναν άλλον κανόνα ομοιοκαταληξιών. Και τα εκατό σονέτα έχουν 14 στίχους, είτε ένδεκασύλλαβους, είτε δεκατετρασύλλαβους αλεξανδρινούς, κατά τη συνήθεια πολλών μοντερνιστών ποιητών, και τα εκατό χωρίζονται στα τυπικά δύο τετράστιχα και δύο τρίστιχα, άλλα μόνο σε ένα από τα εκατό, στο εξηκοστό έκτο, ακολουθείται ο κλασικός κανόνας των ομοιοκαταληξιών. Στα υπόλοιπα ενενήντα εννιά δεν υπάρχουν καθόλου ομοιοκαταληξίες. Αυτό δίνει στον μεταφραστή τη δυνατότητα να επιχειρήσει την απόδοση των σονέτων στη γλώσσα του χωρίς να τον βασανίζει το άγχος -και μάλιστα όχι μια φορά, παρά εκατό- ότι προδίδει το πρωτότυπο, αρκεί να πετύχει την απαραίτητη ισορροπία ανάμεσα στη μετρική του στίχου και την αντιστοιχία των λέξεων.

      (Από τον πρόλογο της έκδοσης)

Σονέτο 17

Δε σ’ αγαπώ σαν νάσουν ρόδο αλατιού, τοπάζι, 
σαΐτα από γαρούφαλα που τη φωτιά πληθαίνουν: 
σ’ αγαπώ ως αγαπιούνται κάποια πράγματα σκούρα, 
μυστικά, μεσ’ από την ψυχή και τον ίσκιο. 

Σ’ αγαπώ καθώς κάποιο φυτό που δεν ανθίζει, 
μα που μέσα του κρύβει το λουλουδόφως όλο, 
και ζει απ’τον έρωτά σου σκοτεινό στο κορμί μου 
τ’ άρωμα που σφιγμένο μ’ ανέβηκε απ’ το χώμα. 

Σ’ αγαπώ μη γνωρίζοντάς πώς, από πού και πότε, 
σ’ αγαπώ στα ίσια δίχως πρόβλημα ή περηφάνια: 
σ’ αγαπώ έτσι γιατί δεν ξέρω μ’ αλλον τρόπο, 

παρά μ’ ετούτον όπου δεν είμαι μήτε είσαι, 
που το χέρι σου πάνω μου το νοιώθω σα δικό μου, 
που όταν κοιμάμαι κλείνουν και τα δικά σου μάτια.

Κάρλος Ντρουμόντ ντε Αντράντε (Βραζιλία 1902-1987) – "Διεθνές Συνέδριο του Φόβου" (1940)

Προσωρινά δε θα τραγουδήσουμε τον έρωτα,
που βρήκε καταφύγιο πιο χαμηλά κι απ’ τα υπόγεια.
Θα τραγουδήσουμε το φόβο, που αποστειρώνει τ’ αγκαλιάσματα,
δε θα τραγουδήσουμε το μίσος, γιατί αυτό δεν υπάρχει,
μόνο ο φόβος υπάρχει, πατέρας μας και σύντροφός μας,
ο μεγάλος φόβος της ενδοχώρας, των θαλασσών, των ερήμων,
ο φόβος των στρατιωτών, ο φόβος των μανάδων, ο φόβος των εκκλησιών,
θα τραγουδήσουμε το φόβο των δικτατόρων, το φόβο των δημοκρατών,
θα τραγουδήσουμε το φόβο του θανάτου και το φόβο του μετά θάνατον,
ύστερα θα πεθάνουμε από φόβο
και πάνω στους τάφους μας θα γεννηθούν χλωμά και φοβητσιάρικα λουλούδια.

      (Μετάφραση από τα πορτογαλικά: Ηλίας Οικονομόπουλος, 2021)

***Τον μεγάλο Βραζιλιάνο ποιητή Κάρλος Ντρουμόντ ντε Αντράντε (Carlos Drummond de Andrade, 1902-1987) έχουμε παρουσιάσει εδώ, μαζί με δύο ποιήματά του ακόμη.

Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης

Την Πέμπτη 21 Μαρτίου 2024, στα πλαίσια της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης, έγιναν δύο πολύ ενδιαφέρουσες ποιητικές εκδηλώσεις με τη συνεργασία του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, του Πανεπιστημίου της Γρανάδας, του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και του Πανεπιστημίου του Σικάγου.

Συγκεκριμένα:

Η πρώτη εκδήλωση ήταν ο θεσμός «Ποιητική Ανθοφορία», με τίτλο «Ταξιδεύοντας πάνω σ’ έναν ξένο στίχο». Κατά τη διάρκειά της, οι φοιτήτριές μας από το Τμήμα Γλωσσικών και Διαπολιτισμικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Μπαρτσώτα Νικολέτα, Κοντούρι Βασιλική, Γληνού Αναστασία, Κάϊρα Μαγδαληνή, Τσίτσου Έφη και Σιδηροπούλου Μαρία διάβασαν ποίηση στα ισπανικά! Επρόκειτο για ποιήματα του Antonio Machado, του Κωνσταντίνου Καβάφη, της Aurora Luque, της Χλόης Κουτσουμπέλη, του José Antonio Moreno Jurado και του Παντελή Μπουκάλα. Τρεις φοιτήτριες διάβασαν το πρωτότυπο ισπανικό ποίημα και άλλες τρεις την ισπανική μετάφραση των ελληνικών ποιημάτων.

Εμπνευστές της εκδήλωσης αυτής ήταν το Εργαστήριο Δημιουργικής Ανάγνωσης, Γραφής και Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης του Τμήματος Γλωσσικών και Διαπολιτισμικών Σπουδών, και το Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Βόλου, και τα δύο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Στο πλαίσιο, μάλιστα, της διατμηματικής και διαπανεπιστημιακής συνεργασίας -κι επειδή η ποίηση ενώνει- η φετινή εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με τη σύμπραξη του Κέντρου Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Γρανάδας και τη συμμετοχή φοιτητών και φοιτητριών του Κέντρου, οι οποίοι με τη σειρά τους διάβασαν την ελληνική εκδοχή των εν λόγω ποιημάτων.

Μετά από αυτό, ο εορτασμός της ποίησης συνεχίστηκε με την εκδήλωση «7η Ποιητική Ισημερία: Ποίηση της Διασποράς», που οργάνωσε το Εργαστήριο +ΜορΦωΣη του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Σικάγου.

Και οι δύο εκδηλώσεις ήταν διαδικτυακές και σημείωσαν μεγάλη επιτυχία.

«Το τραγούδι της δόνια Άλντα» από το ισπανικό Ρομανθέρο

Η ιστορία του γενναίου ιππότη Ρολάνδου, ανιψιού του Καρλομάγνου, και ο θάνατός του από τους Μαυριτανούς στα στενά του Ρονθεσβάγιες πέρασε σε πολλές ευρωπαϊκές λογοτεχνίες. Στην Ισπανία έχει διασωθεί στην επική ποίηση και στη λαϊκή λογοτεχνία μέσω του Ρομανθέρο. Το τραγούδι της δόνια Άλντα, της συζύγου του, είναι διάσημο. Το ποίημα αυτό επικεντρώνει στο όνειρο της δόνια Άλντα λίγο πριν το τραγικό τέλος.

Η πρόχειρη αυτή απόδοση έχει γίνει με βασικό γνώμονα τη διατήρηση -όσο γίνεται- της ισπανικής παρηχητικής ομοιοκαταληξίας και του ισπανικού μέτρου.

Στο Παρίσι είν' η δόνια Άλντα, η κυρά του δον Ρολντάν
και τρακόσιες είναι οι ντάμες που τηνε προσέχουν.
Ένα φόρεμα έχουν όλες, ίδιο υπόδημα φορούν,
μαζί τρώνε στο τραπέζι, κι απ’ το ίδιο το ψωμί,
αλλά είναι η δόνια Άλντα απ’ όλες η ανώτερη.
Οι εκατό κεντούν χρυσάφι, κρέπι υφαίνουν οι εκατό,
κι εκατό παίζουν τραγούδια για της κυράς τον αναπαμό.
Με τη γλύκα αυτού του ήχου, πέφτει η κυρά να κοιμηθεί
και στον ύπνο τον βαθύ της βλέπει όνειρο βαρύ:
Τότε ξυπνάει φοβισμένη και με τρόμο στη λαλιά
έβγαλε κραυγές μεγάλες που ηχούν ολόγυρα.
Τότε μίλησαν οι ντάμες και ακούστε τες καλά:
- Τι είναι τούτο ‘δω, κυρά μας; Ποιος σας έκανε κακό;
- Είδα όνειρο, καλές μου, που με πνίγει στο λαιμό:
ήμουν, λέει, σ’ ένα όρος, μια μεγάλη ερημιά,
κι από τις ψηλές κορφές του ένας γέρακας πετά,
πίσω του αετός μεγάλος πλησιάζει αυτόν γοργά.
Το γεράκι με αγωνία, χώνεται στο φόρεμά μου,
μα από από ‘κει με αγριάδα ο αετός μού το τραβά
με τα νύχια το ξεσκίζει, με το ράμφος το τρυπά.
Τότε μίλησε η βάγια και ακούστε την καλά:
- Τούτο τ’ όνειρο, κυρά μου, το κατάλαβα σωστά:
Ο σύντροφός σου είν' το γεράκι που ‘ρχεται από μακριά
κι ο αετός η χάρη σου είναι που θα τονε παντρευτεί,
και το όρος η εκκλησιά σας, να ξενυχτήσετε μαζί.
- Αν αυτό συμβεί, καλή μου, θα σου δώσω αμοιβή.
Το πρωί της άλλης μέρας να ‘σου που έρχεται γραφή:
το μελάνι της χυνόταν, μ’ αίμα είχε αυτή γραφτεί,
στα στενά του Ρονθεσβάγιες, ο Ρολντάν είχε χαθεί.

En París está doña Alda, la esposa de don Roldán,
trescientas damas con ella para la acompañar:
todas visten un vestido, todas calzan un calzar,
todas comen a una mesa, todas comían de un pan,
si no era doña Alda, que era la mayoral;
las ciento hilaban oro, las ciento tejen cendal,
las ciento tañen instrumentos para doña Alda holgar.
Al son de los instrumentos doña Alda dormido se ha;
ensoñado había un sueño, un sueño de gran pesar.
Recordó despavorida y con un pavor muy grande;
los gritos daba tan grandes que se oían en la ciudad.
Allí hablaron sus doncellas, bien oiréis lo que dirán:
—¿Qué es aquesto, mi señora? ¿quién es el que os hizo mal?
—Un sueño soñé, doncellas, que me ha dado gran pesar:
que me veía en un monte en un desierto lugar:
do so los montes muy altos un azor vide volar,
tras dél viene una aguililla que lo ahínca muy mal.
El azor, con grande cuita, metióse so mi brial,
el aguililla, con gran ira, de allí lo iba a sacar;
con las uñas lo despluma, con el pico lo deshace.
Allí habló su camarera, bien oiréis lo que dirá:
—Aquese sueño, señora, bien os lo entiendo soltar:
el azor es vuestro esposo que viene de allén la mar,
el águila sedes vos, con la cual ha de casar,
y aquel monte es la iglesia, donde os han de velar.
—Si así es, mi camarera, bien te lo entiendo pagar.
Otro día de mañana cartas de fuera le traen:
tintas venían por dentro, de fuera escritas con sangre,
que su Roldán era muerto en caza de Roncesvalles.

           Απόδοση: Ηλίας Οικονομόπουλος (2019)

Konstantinos Kavafis - «Ítaca»

Cuando salgas a la ida hacia Ítaca,
pide que sea largo el camino,
lleno de aventuras, lleno de conocimientos.
A los Lestrígones y a los Cíclopes,
al iracundo Poseidón no temas,
tales en tu camino nunca encontrarás,
si elevado permanece tu pensamiento, si elegida
emoción pulsa tu espíritu y tu cuerpo.
A los Lestrígones y a los Cíclopes,
al feroz Poseidón no encontrarás,
si dentro de tu alma no los llevas,
si tu alma ante ti no los eleva.

Pide que sea largo el camino.
Que muchas sean las alboradas estivales
en que con qué contento, con qué gozo
arribes a calas vistas por vez primera;
detente en emporios de Fenicia,
y adquiere las mercancías preciosas,
corales y nácares, ámbar y ébano,
y voluptuosos y variados perfumes,
cuanto más abundantes puedas los voluptuosos perfumes;
ve a ciudades de Egipto, a muchas,
aprende y aprende de los instruidos.

Siempre en tu mente ten Ítaca.
La llegada allí es tu destino.
Pero no apresures en nada el viaje.
Mejor que por muchos años se prolongue;
y, ya viejo, ancles en la isla
rico con cuanto ganaste en el camino,
sin esperar que te dé riquezas Ítaca.

Ítaca te dio el viaje hermoso.
Sin ella no hubieras salido al camino.
Pero no tiene ya que darte.
Y si la encuentras pobre, Ítaca no te engañó.
Así sabio como te hiciste, con tanta experiencia,
comprendieras ya qué significan las Ítacas.

Ένα ποίημά μου στα ισπανικά

Μια προσωπκή ανάρτηση: Ένα ποίημά μου από την πρόσφατη ποιητική μου συλλογή με τίτλο Μακρινό τραγούδι, μεταφρασμένο από μένα στα ισπανικά. Ο τίτλος του ποιήματος είναι «Ο γλυκός χειμώνας».

El dulce invierno

Los sueños dominan
En el camino con las hojas caídas
La hermosura roja del ocaso
Recuerda tiempos pasados
Una vida
La grandeza de la simplicidad que te pertenece
Una nube se levanta de hojas
En tu paso
Susurrando con la boca de mil personas a quienes amaste
Fluyes sobre ella
Te diriges hacia el ocaso
En el horizonte que espera
Pintando el amor
Sobre los techos.

      Πίνακας: Camille Pissarro (1830-1903),"Οι κόκκινες στέγες", 1877

Ο Γιώργος Σεφέρης στην Ισπανία σε ομιλία του για το βιβλίο

Ο Σεφέρης προσέρχεται στα εγκαίνια της Έκθεσης

Στις 14 Σεπτεμβρίου του 1964, ο Γιώργος Σεφέρης φτάνει στη Βαρκελώνη προσκαλεσμένος της Ένωσης Παλαιοβιβλιοπωλών της πόλης, προκειμένου να μιλήσει στα εγκαίνια της έκθεσης παλαιού βιβλίου που γινόταν εκείνη τη χρονιά.

Η παρουσία του στην Ισπανία άφησε πολύ καλές εντυπώσεις -ιδίως οι Καταλανοί είχαν και έχουν καλή σχέση με τους Έλληνες- κι ο Σεφέρης δείχνει μεγάλη εξοικείωση με την ισπανική λογοτεχνία και τον πολιτισμό.

Επίσκεψη του Σεφέρη στη βιβλιοθήκη του μοναστηρίου του Montserrat

Στην τελετή των εγκαινίων, που έγινε την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 1964 μιλάει στα γαλλικά για τη σημασία του βιβλίου στην ιστορία της ανθρωπότητας, από όπου επιλέγουμε το παρακάτω σημαντικό σημείο:

«Τα βιβλία είναι πράγματα της φύσης μας· είναι εμείς, όσοι και αν είμαστε· είναι μια ανθρώπινη φύση που μας προεκτείνει προς τις ρίζες μας, με την πείρα και τη σοφία των περασμένων γενεών· και που την προεκτείνουμε προς το μέλλον, με τα οράματά μας. Αν βλέπουμε τα βιβλία να έχουν ρυτίδες, ας μη βιαζόμαστε: ίσως οι ρυτίδες αυτές να είναι οι δικές μας. Αν μας ενθουσιάζουν, ας χαρούμε που η ψυχή μας είναι το δοχείο αυτού του ενθουσιασμού. Θα έλεγα πως τα βιβλία είναι σαν τα αναρίθμητα κλειδιά ενός μεγάλου οργάνου του οποίου οι μουσικοί είμαστε εμείς. Εξαρτώνται από τη μεγαλοφυΐα μας και την τόλμη μας· εξαρτώνται επίσης από τα ελαττώματά μας. Αν είναι έτσι, αν πιστεύουμε στον άνθρωπο, αν πιστεύουμε στην ανθρωπότητα, με την ίδια αυτή πράξη πίστης θα πιστέψουμε και στην σημασία του βιβλίου. Γιατί στον κόσμο μας που προχωρεί ψηλαφητά, όλα εξαρτώνται από μια πράξη πίστης. Γι’ αυτό, μου φαίνεται πως με τούτη την όμορφη εκδήλωσή σας για χάρη του βιβλίου, κάνετε και μια πράξη πίστης απέναντι στην ανθρωπότητα».

      (Μετάφραση του γαλλικού κειμένου στα ελληνικά: Γεώργιος Π. Σαββίδης. Πηγή: περιοδικό "Εποχές", τ. 20, Δεκέμβριος 1964)

Ισπανική έκδοση του 1986 των ποιημάτων του Γιώργου Σεφέρη

«Η κτήση του χθες» - ποίημα του Χόρχε Λουίς Μπόρχες

Jorge Luis Borges
Η κτήση του χθες
Μετάφραση: Ηλίας Οικονομόπουλος (2-1-2021)

Ξέρω πως έχω χάσει τόσα πράγματα που δεν θα μπορούσα να τα μετρήσω και πως αυτές οι απώλειες είναι όλο αυτό που τώρα μου ανήκει. Ξέρω πως έχω χάσει το κίτρινο και το μαύρο, και σκέφτομαι γι’ αυτά τα απίστευτα χρώματα όπως δεν σκέφτονται αυτοί που βλέπουν. Ο πατέρας μου έχει πεθάνει κι είναι πάντα δίπλα μου. Όταν θέλω να αναλύσω στίχους του Σουίνμπουρν, το κάνω, έτσι μου λένε, με τη δική του φωνή. Μόνο οι νεκροί είναι δικοί μας, δικό μας είναι μόνο αυτό που χάσαμε. Η Τροία υπήρξε, όμως η Τροία διαιωνίζεται στο εξάμετρο που θρηνεί για την απώλειά της. Το Ισραήλ υπήρξε όταν ήταν μια αρχαία νοσταλγία. Κάθε ποίημα, με τον χρόνο, γίνεται ελεγεία. Δικές μας είναι οι γυναίκες που μας άφησαν, κι είμαστε δίχως πια την αγωνία της στιγμής, ούτε την ταραχή και τους τρόμους της προσδοκίας. Δεν υπάρχουν άλλοι παράδεισοι απ’ τους χαμένους παραδείσους.

Ένα ποίημα της Λουκίας Πλυτά (στα ελληνικά και τα ισπανικά)

ΓΗ

Πρόσεχε, γλάρε, στα ταξίδια της λύρας μου
φτερά δικά σου, είναι εμπόδιο
και όλο το βάρος του αλλοιωμένου θάρρους σου
κομίζει στα βλέφαρά μου της ανόδου σου τους φόβους.

Πέρασαν πολλά χρόνια να αντιληφθείς
πόση αντίθεση κρύβει η χαρά.

Μεγάλη δυστυχία να φθονείς τον φορέα της δύναμης
και από τις αισθήσεις ν’ αντλείς συμφορά.
Μένω μετέωρος θωρώντας σε
κάτω, χωμένο στα χώματα

αντί στα ιερά
να θαυμάζεις την εικόνα του κόσμου
εσύ, να τραντάζεις τα ουράνια.

Η αντάρα σου κατακλύζει το φώς
αυγατίζοντας κύματα σκότους,
για το σώμα
που τα πόδια σου πίστεψες πως δέσμια κρατά.

Κράτα τα πόδια στα σπλάχνα της βάσης σταθερά.

           Λουκία Πλυτά (από τη συλλογή Calcarea Carbonica, Κύμα 2018)

TIERRA

Cuídate, oh gaviota, en los viajes de mi lira
tus alas son un obstáculo
y todo el peso de tu arrojo dañado
trae a mis párpados los miedos de tu ascenso.

Pasaron muchos años para que te dieras cuenta
de cuánto contraste esconde la alegría.

Gran miseria envidiar al portador del poder
y de los sentidos sacar calamidades.
Me quedo estupefacto viéndote
abajo, enterrado en el suelo,

en lugar de estar en santuarios
admirando la imagen del mundo,
tú, para hacer temblar los cielos.

Tu bruma inunda la luz
multiplicando olas de oscuridad,
para el cuerpo
que creías que tus pies los tenía cautivos.

Mantén tus pies en la tierra, y con firmeza.

           Απόδοση στα ισπανικά: Ηλίας Οικονομόπουλος

(Πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό λόγου Εξιτήριον)

Δύο ποιήματα του Κάρλος Ντρουμόντ ντε Αντράντε

Ο Κάρλος Ντρουμόντ ντε Αντράντε (Carlos Drummond de Andrade, 1902-1987) θεωρείται ως ο μεγαλύτερος σύγχρονος ποιητής της Βραζιλίας και είναι κάτι σαν εθνικό σύμβολο της χώρας. Εδώ θα έχουμε μια πρώτη γνωριμία με το έργο του, με δύο από τα πιο γνωστά ποιήματά του, μεταφρασμένα από τα πορτογαλικά στα ελληνικά από έναν εξαίρετο βραζιλιάνο ελληνιστή, τον καθηγητή κλασικής φιλολογίας Theo de Borba Moosburger.

Η αίσθηση του κόσμου

Έχω δύο μόνο χέρια
και την αίσθηση του κόσμου,
αλλά είμαι γεμάτος σκλάβους,
οι αναμνήσεις μου κυλάνε
και το σώμα συμβιβάζεται
στη σύγκλιση της αγάπης.

Όταν σηκωθώ, ο ουρανός
θα είναι νεκρός και λεηλατημένος,
εγώ ο ίδιος θα είμαι νεκρός,
νεκρή η επιθυμία μου, νεκρός
ο βάλτος χωρίς συγχορδίες.

Τα φιλαράκια δεν είπαν
πως ήταν πόλεμος
κι ήταν ανάγκη
να φέρω φωτιά και τρόφιμα.
Αισθάνομαι διασκορπισμένος,
προ των συνόρων,
ταπεινά σας ζητώ
να με συγχωρήσετε.

Όταν τα σώματα διαβούν,
θα μείνω μόνος
ξεφτίζοντας την ανάμνηση
του καμπανιστή, της χήρας και του μικροσκοπιστή
που κατοικούσαν στην καλύβα
και δεν βρέθηκαν
το πρωί

αυτό το πρωί
το περισσότερο νύχτα από τη νύχτα.

Ν' αγαπά

Τι άλλο μπορεί ένα πλάσμα παρά,
ανάμεσα σε πλάσματα, ν’ αγαπά;
Ν’ αγαπά και να ξεχνά,
ν’ αγαπά και να κακοαγαπά,
ν’ αγαπά, να ξαγαπά, ν’ αγαπά;
πάντα, και με θολά τα μάτια ακόμα, ν’ αγαπά;

Τι άλλο μπορεί, ρωτώ, το πλάσμα της αγάπης,
μοναχικό, σε συμπαντική περιστροφή, παρά
να περιστρέφεται κι αυτό, και ν’ αγαπά;
ν’ αγαπά ό,τι φέρνουν τα κύματα στην ακροθαλασσιά,
ό,τι αυτά ενταφιάζουν, και ό,τι στη θαλασσινή αύρα
είναι αλάτι, ή ακρίβεια αγάπης, ή απλή λαχτάρα;

Ν’ αγαπά μ' επισημότητα τις παλάμες της ερήμου,
ό,τι είναι υποταγή ή παρατηρητική λατρεία,
και ν’ αγαπά το αφιλόξενο, το ωμό,
μια γλάστρα χωρίς λουλούδι, ένα σιδερένιο πάτωμα,
και το αδρανές στήθος, και το δρόμο που τον είδε σ’ όνειρο, κι ένα αρπαχτικό πουλί.

Αυτή είναι η μοίρα μας: αγάπη αμέτρητη
διασκορπισμένη στα δόλια πράγματα ή στα μηδενικά,
απεριόριστη δωρεά σε μια πλήρη αχαριστία,
και, στο άδειο κοχύλι της αγάπης, η φοβισμένη αναζήτηση
η υπομονετική για ακόμη περισσότερη αγάπη.

Ν’ αγαπάμε την ίδια μας την έλλειψη αγάπης, και μες στη στέγνα μας
ν’ αγαπάμε το έμμεσο νερό, και το ανείπωτο φιλί, και την ατέλειωτη δίψα.

Η κλασική «Ανθολογία Ισπανικής Ποίησης» του Ηλία Ματθαίου

Μέσα στην εκδοτική λαίλαπα που σαρώνει και αλέθει τα πάντα στο πέρασμά της, τα έχουμε δει όλα: μεταφράσεις από μέτριους έως απλώς στοιχειώδεις γνώστες μιας γλώσσας· «διορθώσεις» που χρειάζονται διόρθωση· κακομεταχείριση συγγραφέων και έργων. Λοιπόν, το παρακάτω κλασικό βιβλίο ΔΕΝ ανήκει σε καμιά από αυτές τις κατηγορίες.

Συγγραφέας και μεταφραστής: Ηλίας Ματθαίου
Τίτλος πρωτοτύπου: Ανθολογία ισπανικής ποίησης (ΧΙΙ-ΧΧ αιώνας). Από το Άσμα του Μίο Θιδ ως τη Γενιά του 1927
Πρόλογος: Juan Francisco Robisco
Εκδόσεις: Γνώση
Έτος έκδοσης:1983

Αντιπροσωπευτική ανθολογία που περιλαμβάνει όλες τις περιόδους της ισπανικής ποίησης, από τον 12ο αιώνα και το θρυλικό επικό ποίημα Άσμα του Μίο Θιδ μέχρι την περίφημη «Γενιά του 1927» με τον Λόρκα ως σημαιοφόρο της. Στο ενδιάμεσο συμπεριλαμβάνονται όλοι οι μεγάλοι ποιητές της Ισπανίας: ο μαρκήσιος Σαντιγιάνα, ο Χόρχε Μανρίκε, ο Γκαρθιλάσο ντε λα Βέγα, ο φράι Λουίς ντε Λεόν, ο σαν Χουάν ντε λα Κρουθ, ο Θερβάντες, ο Γκόνγκορα, ο Κεβέδο, ο Μπέκερ, ο Ματσάδο... Όλος ο υπέροχος αυτός ποιητικός γαλαξίας, μεταφρασμένος στα ελληνικά με αγάπη και γνώση.

Ο Ηλίας Ματθαίου, που ανέλαβε και έφερε σε πέρας αυτές τις μεταφράσεις, υπήρξε σημαντικός μεταφραστής από την ισπανική γλώσσα, με αποκορύφωμα τη μετάφραση του Κιχώτη.

Ηλίας Οικονομόπουλος

«Το ρομάνθε του Κόντε Αρνάλντος» από το ισπανικό Ρομανθέρο

Από το ισπανικό Ρομανθέρο
Το ρομάνθε του Κόντε Αρνάλντος (El romance del Conde Arnaldos)
Μετάφραση: Ηλίας Οικονομόπουλος (2014)

Μια απόπειρα μετάφρασης ενός από τα γνωστότερα ισπανικά τραγούδια του Ρομανθέρο, το οποίο αναφέρεται σε ένα ενδιαφέρον επεισόδιο κατά τη μέρα του Αη Γιαννιού του Προδρόνου και έχει έντονα συμβολικό χαρακτήρα.

Στη μετάφραση προσπάθησα να διατηρήσω το ισπανικό μέτρο του Ρομανθέρο -οκτασύλλαβος στίχος και παρηχητική ομοιοκαταληξία στους στίχους με άρτιο αριθμό-, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της γλώσσας μας, όσο αυτό ήταν δυνατόν.

Ποιος την είχε αυτήν την τύχη
πάνω στ’ άγρια νερά
όπως είχε ο Κόντε Αρνάλντος
τ’ Αη Γιαννιού ανήμερα!
Με το γεράκι του στο χέρι,
για κυνήγι είχε βγει,
νά σου βλέπει μια γαλέρα
να ‘ρχεται προς την ακτή.
Μεταξένια τα πανιά της
και τα ξάρτια από κρέπι
και ο ναύτης στο τιμόνι
τόσ’ ωραία να τραγουδά
που τη θάλασσα ηρεμούσε
τους ανέμους σταματά,
και τα ψάρια από τα βάθη
τ’ ανεβάζει στον αφρό,
τα πουλιά πια δεν πετούνε
σταματάνε όλα εδώ.
Τότε μίλησε ο Αρνάλντος
και ακούστε τον καλά:
«Στ’ όνομά Του σε ικετεύω
ναύτη, τραγούδα μου κι εσύ».
Του αποκρίθηκε ο ναύτης
κι ήταν αυτή η απάντηση:
«Το τραγούδι αυτό τ’ ακούει
όποιος έρχεται μαζί».

Quién hubiese tal ventura
sobre las aguas del mar,
como hubo el conde Arnaldos
la mañana de San Juan!
Con un falcón en la mano
la caza iba a cazar,
vio venir una galera
que a tierra quiere llegar.
Las velas traía de seda,
la ejercía de un cendal,
marinero que la manda
diciendo viene un cantar
que la mar ponía en calma,
los vientos hace amainar,
los peces que andan nel hondo
arriba los hace andar,
las aves que andan volando
nel mástil las faz posar.
Allí habló el conde Arnaldos,
bien oiréis lo que dirá:
—Por Dios te ruego, marinero,
dígasme ora ese cantar.—
Respondióle el marinero,
tal respuesta le fue a dar:
—Yo no digo esta canción
sino a quien conmigo va.

Τραγούδι - Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα

Το τραγούδι των σκοτεινών περιστεριών

Μέσα από τα κλαδιά της δάφνης
δυο σκοτεινά πάνε περιστέρια.
Το ένα τους ήταν ο ήλιος,
το άλλο τους το φεγγάρι.
Τους είπα,
γειτονόπουλα, πού 'ναι
το μνήμα μου; Είναι
στην ουρά μου, είπε ο ήλιος.
Στον λαιμό μου, είπε
το φεγγάρι.
Κ' εγώ, που 'μουν στον δρόμο
με τη γη στο ζωνάρι,
είδα δυο μαρμαρένιους
αετούς και μια γυμνή κοπέλλα.
Ο ένας ήταν ο άλλος
κ' η κοπέλλα ήτανε καμιά.
Αετόπουλα, τους είπα,
πού 'ναι το μνήμα μου;
Στην ουρά μου, είπε ο ήλιος.
Στον λαιμό μου, είπε
το φεγγάρι.
Μέσ' απ' της κερασιάς τα κλώνια
δυο γυμνά είδα περιστέρια,
το ένα τους ήταν το άλλο
και τα δυο ήταν κανένα.

(Μετάφραση: Άρης Δικταίος)

Πάμπλο Νερούδα - ποίημα αρ. 14

****Από τη συλλογή "Veinte poemas de amor y una canción desesperada" ("Είκοσι ερωτικά ποιήματα κι ένα τραγούδι απελπισμένο")

Παίζεις όλες τις μέρες με το φως του σύμπαντος.
Ντελικάτη επισκέπτρια φτάνεις στα λουλούδια και στο νερό.
Είσαι περισσότερα απ’ αυτό το λευκό κεφαλάκι που πιέζω
σαν τσαμπί ανάμεσα στα χέρια μου κάθε μέρα.

Με κανέναν δεν μοιάζεις από τότε που σ’ αγαπώ.
Άφησέ με να σε ξαπλώσω ανάμεσα σε κίτρινες γιρλάντες.
Ποιος γράφει τ’ όνομά σου με γράμματα καπνού ανάμεσα στ’ αστέρια του νότου;
Αχ, άσε με να σε θυμάμαι όπως ήσουνα τότε, όταν ακόμα δεν υπήρχες.

Ξαφνικά ο άνεμος ουρλιάζει και χτυπά το κλειστό μου παράθυρο.
Ο ουρανός είναι ένα δίχτυ γεμάτο σκοτεινά ψάρια.
Εδώ ξεσπούν όλοι οι άνεμοι, όλοι.
Γδύνεται η βροχή.

Περνούν φεύγοντας τα πουλιά.
Ο άνεμος. Ο άνεμος.
Εγώ μονάχος μπορώ να παλέψω ενάντια στη δύναμη των ανθρώπων.
Η καταιγίδα στροβιλίζει σκουρόχρωμα φύλλα
και λύνει όλες τις βάρκες που χτες βράδυ έδεσαν στον ουρανό.

Εσύ είσαι εδώ. Αχ, εσύ δεν φεύγεις.
Εσύ θα μου απαντάς μέχρι την τελευταία κραυγή.
Κουλουριάσου πλάι μου σαν να φοβάσαι.
Ωστόσο πού και πού μια παράξενη σκιά περνά απ’ τα μάτια σου.

Τώρα, ακόμη και τώρα, μικρούλα, μου φέρνεις αγιόκλημα
κι έχεις άρωμα ως και στα στήθη.
Ενώ ο θλιμμένος άνεμος καλπάζει σκοτώνοντας πεταλούδες
εγώ σ’ αγαπώ κι η χαρά μου δαγκώνει το στόμα σου που είναι από δαμάσκηνο.

Πόσο θα έχεις πονέσει για να με συνηθίσεις,
τη μοναχική και άγρια ψυχή μου, το όνομά μου που όλοι το αποδιώχνουν.
Έχουμε δει τόσες φορές να καίγεται το αστέρι ενώ φιλιόμαστε στα μάτια
και πάνω απ’ τα κεφάλια μας να ξετυλίγονται τα λυκόφωτα σαν βεντάλιες που στροβιλίζονται.

Τα λόγια μου έπεσαν σαν βροχή πάνω σου και σε χάιδεψαν.
Για πολύ καιρό αγάπησα το ηλιόλουστο σώμα σου από μαργαριτάρι.
Μέχρι που νομίζω πως κυριαρχείς στο σύμπαν.
Θα σου φέρω απ’ τα βουνά λουλούδια χαράς, καμπανούλες,
σκουρόχρωμα βελανίδια κι ένα καλάθι άγρια φιλιά.

Θέλω να κάνω μ’ εσένα
ό,τι κάνει η άνοιξη στις κερασιές.

      (Μετάφραση: Αλέκα Πλακονούρη)